Stakeholderkaart
Het beeld dat de belanghebbenden ten opzichte van elkaar en ten opzichte van de verandering plaatst: wie heeft invloed, wie heeft belang, wie staat er dichtbij, en langs welke lijnen loopt invloed werkelijk.
Beschrijving
Waar de lijst opsomt, ordent de kaart. Zij zet de belanghebbenden in verhouding tot elkaar, zodat in één oogopslag te zien is waar de aandacht heen moet en waar het traject kwetsbaar is.
De kaart kent drie beelden die elkaar aanvullen. De invloed-belangmatrix zet de mate van invloed af tegen de mate waarin iemand geraakt wordt, en levert vier kwadranten op die elk om een andere omgang vragen. Het positiebeeld laat zien hoe dicht iemand bij de verandering staat: wie werkt er straks dagelijks mee, wie zit in dezelfde organisatie, en wie staat erbuiten. En het invloedsbeeld tekent de lijnen waarlangs invloed feitelijk loopt, die zelden samenvallen met het organogram.
De kaart is een momentopname en een gespreksstuk. Een positie verschuift door een reorganisatie, een wisseling van personen of een wijziging in de scope, en juist die verschuiving is het signaal om de aanpak te herzien. De kaart wordt daarom gedateerd en periodiek opnieuw ingevuld, en niet gearchiveerd als vaststaand feit.
Het werkproduct is bedoeld voor het team en de opdrachtgever. Het derde beeld, met de informele invloedslijnen, is gevoelig materiaal en wordt beperkt gedeeld.
Detailniveaus
Elk niveau bouwt voort op het vorige met meer detail. Niveaus met de badge Voldoende zijn doorgaans genoeg voor besluitvorming; verdere uitwerking is optioneel.
-
1
Invloed-belangmatrix
VoldoendeDe belanghebbenden geplaatst in vier kwadranten, met per kwadrant de omgang die daarbij hoort. Voldoende om te bepalen wie regelmatig aan tafel zit, wie wordt geraadpleegd, wie zichtbaar moet blijven en wie wordt geïnformeerd.
Voorbeeld op dit detailniveau
De betrokkenen bij de obesitaszorg in vier kwadranten. Het beeld maakt in één oogopslag zichtbaar wat de lijst alleen suggereerde: linksboven, met veel invloed en weinig belang, zitten de partijen die de verandering kunnen tegenhouden zonder er iets bij te winnen; rechtsonder zitten de mensen die het werk doen en de zorg ontvangen, en die nergens over gaan. Dat is geen constatering maar een opdracht — de betrokkenheidsaanpak moet die scheefheid ergens repareren.
-
2
Kaart met positie ten opzichte van de verandering
De matrix aangevuld met een beeld in ringen: in het midden wat er verandert, daaromheen wie er straks dagelijks mee werkt, daaromheen de rest van de organisatie, en daarbuiten de partijen die er wel gevolgen van ondervinden maar er niet toe behoren.
Nodig zodra de verandering over organisatiegrenzen heen loopt, of zodra het gesprek gaat over wie er 'echt bij hoort' — want dan is de plaatsing zelf het onderwerp.
Voorbeeld op dit detailniveau
Hetzelfde gezelschap in ringen. De discussie zit in de plaatsing van de cliënt: die staat hier in de ring van wie er dagelijks mee te maken heeft, en niet in de buitenste ring waar hij in de meeste analyses belandt. Die ene keuze verandert de rest van het traject, want wie buiten staat wordt geïnformeerd en wie binnen staat wordt geraadpleegd.
-
3
Kaart met informele invloed
De kaart aangevuld met de lijnen waarlangs invloed feitelijk loopt: wie raadpleegt wie, wie spreekt namens een groep zonder daartoe aangewezen te zijn, en wie is het aanspreekpunt waar iedereen naartoe gaat. Naast het organogram, niet in plaats daarvan.
Reserveer dit niveau voor veranderingen waarbij de formele weg aantoonbaar niet volstaat: eerdere trajecten die op onverklaarbare weerstand strandden, een organisatie met een sterke informele cultuur, of een verandering die de verhoudingen zelf raakt. Het materiaal is gevoelig en wordt beperkt gedeeld.
Voorbeeld op dit detailniveau
De formele lijn loopt van praktijkhouder naar de rest. De informele lijnen lopen anders, en één ervan verklaart het hele traject: alles wat het spreekuur raakt, wordt in de praktijk eerst bij de senior doktersassistent getoetst, en wat zij onwerkbaar noemt, komt er niet door. Zij staat in de matrix bij 'weinig invloed'. Dat is precies de fout die dit niveau moet vinden.
